การออกแบบและควบคุมระบบอากาศใน CSSD (ตอนที่ 2/5)

“ค่าพารามิเตอร์ด้านแรงดัน/ทิศทางลม–อุณหภูมิ–ความชื้น–การกรองอากาศ–อัตราแลกเปลี่ยนอากาศ (ACH)” สำหรับ 2 พื้นที่ใน CSSD เปรียบเทียบระหว่างมาตรฐาน ASHRAE (หมายเหตุ: ชื่อมาตรฐานที่ใช้งานจริงคือ ASHRAE 170 และ HBN 13 (UK) พร้อมแนวทางคุมระบบให้ใช้งานได้จริง

ค่ามาตรฐาน (เปรียบเทียบ)

อ้างอิงหลัก: 

ASHRAE 170 ตาราง 7-1 และคำอธิบาย/คำตีความ (temp 22–26 °C, RH ≤60%, min OA 2 ACH, Total 4 ACH สำหรับ clean workroom & sterile storage) และ Addendum o (2024) เรื่อง MERV-14 ที่ “พื้นที่แพ็คให้เป็นปลอดเชื้อ” บังคับใช้, ส่วน “พื้นที่เก็บ” ไม่บังคับ MERV-14; อนุญาตต่ำกว่าเมื่อเก็บห่อปิดสนิทเท่านั้น. (ASHRAE, Joint Commission)

HBN 13: กำหนด IAP เป็น ISO Class 8, ≥+10 Pa, 20 ACH, Temp/RH ตามตาราง; Sterile store Temp 16–21 °C, RH 30–60%, ความดัน Positive กับพื้นที่ข้างเคียง. (NHS England)

 

ผังทิศทางลม (แนะนำให้ตั้งค่าความดันเป็นขั้นบันได)

• Wash/Decon (ลบ) → IAP/Clean Workroom (บวกสูงสุด) → Sterile Storage (บวก) → โถงสะอาด/จ่ายของ
• เหตุผล: กันการไหลย้อนของละอองปนเปื้อนจาก dirty → clean → sterile. (HBN 13 กำหนดให้ IAP positive กว่า rooms ที่ติดกัน และให้ลมไหลออกจาก IAP ไป gowning/material transfer) (NHS England)

 

ค่า “Setpoint & Control” ที่นำไปใช้คุมระบบได้ทันที

ถ้าถือหลัก ASHRAE 170

IAP / Clean Workroom

o Temp 24 °C (อนุโลม 22–26 °C)
o RH 45–55% (upper limit ≤60%)
o Pressure +10 ถึง +15 Pa (ต่อทางเดิน/พื้นที่ติดกัน)
o Ventilation: OA ≥2 ACH, Total ≥4 ACH (ออกแบบเผื่อโหลดคน/ไฟให้ได้ 6–10 ACH เพื่อคุม Temp/RH ได้ง่าย)
o Filter: MERV-14 upstream ของจ่ายลมเขต IAP (ตาม Addendum o 2024). (ASHRAE)

Sterile Storage

o Temp 24 °C
o RH 40–50% (≤60%)
o Pressure +5 ถึง +10 Pa
o Ventilation: OA ≥2 ACH, Total ≥4 ACH
o Filter: อย่างน้อย MERV-8 เพียงพอ ถ้า ไม่มีการเปิดห่อ/จัดการสินค้าปลอดเชื้อในห้อง (ถ้ามีกิจกรรมที่เปิดห่อ → ยกระดับเป็น MERV-14 และพิจารณาเพิ่ม ACH). (ASHRAE)

ถ้าถือหลัก HBN 13

IAP

o Temp 18–20 °C (อยู่ในช่วง 16–21 °C เพื่อความสบายเมื่อใส่ PPE และลดเหงื่อ)
o RH 45–55% (ช่วงยอมรับ 40–60%)
o Pressure ≥+10 Pa (ติดตั้ง manometer/indicator ที่มองจากนอกห้อง + สัญญาณเตือนถ้าตกเกณฑ์)
o Ventilation: 20 ACH (nominal); ทำ run ต่อเนื่อง และยอมให้ turndown 10–20% นอกเวลาทำงานโดยยังรักษา positive (ตาม HBN) (NHS England)

Processed Products Store / Sterile Store

o Temp 18–20 °C (ช่วง 16–21 °C)
o RH 40–50% (ช่วง 30–60%)
o Pressure บวก ต่อ Cooling/Despatch
o Ventilation: ไม่ระบุ ACH ชัดใน HBN; ออกแบบให้ ลมสะอาดคงที่ และรักษาอุณหภูมิ/ความชื้นตามช่วง (มักใช้ 4–6 ACH เป็นค่าปฏิบัติสำหรับห้องเก็บ) 

 

เคล็ดลับออกแบบ/ควบคุมให้ “ผ่านจริง”

1. เซ็นเซอร์ & Alarm: ติด ΔP sensor ที่ IAP (มองเห็นจากภายนอก) + alarm ถ้าต่ำกว่า +10 Pa; data-log สำหรับตรวจสอบย้อนหลัง. (NHS England)
2. Night/Unoccupied Mode: หากลด ACH นอกเวลาได้ ต้อง ยังคงความดันบวก และเมื่อเริ่มงานให้กลับสู่ค่า table ก่อนเข้าห้อง (ตาม addenda ASHRAE). (ASHRAE)
3. ฟิลเตอร์:
• IAP → MERV-14 เป็นอย่างน้อย (ตาม 170-2021 Addendum o 2024).
• Sterile store → MERV-8 เพียงพอเมื่อเป็น “จัดเก็บในห่อปิดสนิทเท่านั้น”; หากมีการ “เปิด/คัดแยก” ให้ยกระดับเทียบ IAP. (ASHRAE)
4. โหลดความร้อนจริง: อาจต้อง ACH เกินค่า minimum เพื่อคุม Temp/RH ตามโหลดคน/ไฟเครื่องมือ (ASHRAE อนุญาตให้เกินเพื่อคุมสภาวะ). (ASHRAE)
5. ทิศลม & Airlocks: IAP เชื่อม gowning/material transfer แบบ interlock เพื่อกันแรงดันตกและกัน reverse flow (ตาม HBN 13). (NHS England)

📚 References / บรรณานุกรม

1. American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers (ASHRAE). (2021). ANSI/ASHRAE/ASHE Standard 170-2021: Ventilation of Health Care Facilities. Atlanta, GA: ASHRAE. คำอธิบาย (ไทย): มาตรฐานระบบระบายอากาศสำหรับสถานพยาบาล (ASHRAE 170-2021)
2. ASHRAE. (2024). Addendum o to ANSI/ASHRAE/ASHE Standard 170-2021: Ventilation of Health Care Facilities. Atlanta, GA: ASHRAE. คำอธิบาย (ไทย): เอกสารเพิ่มเติมข้อกำหนดการใช้แผ่นกรอง MERV-14 ในห้อง IAP
3. Department of Health (UK). (2013). Health Building Note 13: Sterile Services Department. London: UK Department of Health. คำอธิบาย (ไทย): แนวทางการออกแบบหน่วยงานทำให้ปราศจากเชื้อ (HBN 13)
4. International Organization for Standardization (ISO). (2015). ISO 14644-1: Cleanrooms and associated controlled environments – Part 1: Classification of air cleanliness by particle concentration. Geneva: ISO. คำอธิบาย (ไทย): มาตรฐานการจัดระดับความสะอาดของห้องคลีนรูม (ISO Class 8)
5. Association for the Advancement of Medical Instrumentation (AAMI). (2021). ANSI/AAMI ST79:2017/(R)2020, Comprehensive guide to steam sterilization and sterility assurance in health care facilities. Arlington, VA: AAMI. คำอธิบาย (ไทย): คู่มือการนึ่งฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำและการประกันความปราศจากเชื้อในสถานพยาบาล (AAMI ST79)
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2003). Guidelines for Environmental Infection Control in Health-Care Facilities. Atlanta, GA: U.S. Department of Health and Human Services. คำอธิบาย (ไทย): แนวทางควบคุมการติดเชื้อในสิ่งแวดล้อมของสถานพยาบาล (CDC, 2003)
7. World Health Organization (WHO). (2016). Decontamination and reprocessing of medical devices for health-care facilities. Geneva: WHO Press. คำอธิบาย (ไทย): แนวทางการทำความสะอาดและทำให้เครื่องมือแพทย์ปราศจากเชื้อ (WHO, 2016)