การทดสอบ Bowie-Dick

การทดสอบ Bowie-Dick ในเครื่องนึ่งฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำ

Autoclave (Steam sterilizer)

1. วัตถุประสงค์ของการทดสอบ Bowie-Dick ในกระบวนการฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำ

Bowie-Dick Test เป็นการทดสอบมาตรฐานเพื่อประเมินความสามารถของเครื่องนึ่งฆ่าเชื้อในการดึงอากาศออก (air removal) และให้ไอน้ำแทรกซึมได้ทั่วถึงทั่วห้องนึ่งฯ ก่อนเริ่มการนึ่งด้วยไอน้ำจริง 

จุดประสงค์หลักคือการตรวจสอบว่าระบบปั๊มสุญญากาศของเครื่องสามารถกำจัดอากาศส่วนเกินและแก๊สที่ไม่ควบแน่น (non-condensable gases – NCG) ออกจากหม้อนึ่งได้หมดหรือไม่ ซึ่งจะยืนยันว่าไอน้ำอิ่มตัวสามารถเข้าถึงทุกส่วนของอุปกรณ์ที่อยู่ภายในเครื่องได้อย่างสม่ำเสมอ หากมีอากาศตกค้างอยู่ภายในห้องนึ่งฯ ส่วนของอุปกรณ์ที่อากาศขังอยู่จะไม่ได้รับไอน้ำอย่างเพียงพอ ทำให้กระบวนการทำให้ปราศจากเชื้ออาจล้มเหลว

2. ความสำคัญของการทดสอบนี้ต่อประสิทธิภาพของเครื่องนึ่งฆ่าเชื้อ

การกำจัดอากาศออกจากห้องนึ่งอย่างสมบูรณ์มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากอากาศหรือแก๊สที่ไม่ควบแน่นจะทำหน้าที่เป็นฉนวนกั้นระหว่างไอน้ำกับพื้นผิวของอุปกรณ์ ส่งผลให้เชื้อจุลชีพบางส่วนอาจรอดจากการฆ่าเชื้อได้ Bowie-Dick Test จึงเป็นเครื่องมือตรวจสอบประจำวันที่ช่วยให้เราทราบอย่างรวดเร็วว่าระบบไล่อากาศของเครื่องนึ่งทำงานได้มีประสิทธิภาพหรือไม่ ก่อนที่จะนึ่งอุปกรณ์จริง. มาตรฐานวิชาชีพได้ระบุให้ทำการทดสอบนี้ทุกวันที่มีการใช้งานเครื่อง เพราะเป็นวิธีที่ไวและเชื่อถือได้ในการตรวจจับปัญหาการไล่อากาศ (เช่น การรั่วของอากาศ, การไล่อากาศไม่เพียงพอ, ไอน้ำเข้าไม่ทั่วถึง หรือมีแก๊สที่ไม่ควบแน่น) ซึ่งหากไม่ตรวจพบ อาจทำให้การทำให้ปราศจากเชื้อล้มเหลวจนใช้อุปกรณ์ที่ไม่ปราศจากเชื้อไปกับคนไข้ได้. กล่าวคือ ถ้าการทดสอบ Bowie-Dick ไม่ผ่าน จะต้องหยุดใช้งานเครื่องนั้นชั่วคราวจนกว่าจะแก้ไขปัญหาได้ เพราะความปลอดภัยของผู้ป่วยขึ้นอยู่กับประสิทธิภาพของการนึ่งฆ่าเชื้ออย่างสมบูรณ์

3. วิธีการดำเนินการทดสอบอย่างถูกต้องตามมาตรฐาน

การทำ Bowie-Dick Test ที่ถูกต้องควรดำเนินการตามขั้นตอนมาตรฐานดังนี้:

1. ความถี่ในการทดสอบ: ควรทำการทดสอบ Bowie-Dick ทุกวันที่มีการใช้เครื่องนึ่ง โดยดำเนินการก่อนโหลดอุปกรณ์ชุดแรกของวันนั้น ในกรณีที่เครื่องถูกใช้งานต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง ให้ทำในช่วงเวลาเดียวกันของแต่ละวัน . นอกจากนี้ ควรทำการทดสอบนี้เป็นส่วนหนึ่งของการตรวจสอบคุณภาพเครื่องหลังการติดตั้งเครื่องใหม่ หลังการย้ายตำแหน่งเครื่อง หรือหลังการซ่อมบำรุงใหญ่ เพื่อยืนยันว่าเครื่องสามารถไล่อากาศได้ดี (กรณีเหล่านี้มักกำหนดให้ต้องทดสอบต่อเนื่องและผ่าน 3 รอบติดต่อกัน เพื่อยืนยันสมรรถนะ) .

2. วอร์มเครื่องก่อนทดสอบ: ก่อนทำการทดสอบ Bowie-Dick ทุกครั้ง ควรอุ่นเครื่องนึ่งให้ถึงอุณหภูมิทำงานเสียก่อน (เรียกว่า warm-up cycle) โดยการรันรอบนึ่งสั้นๆ โดยไม่ต้องอบแห้ง. ขั้นตอนนี้จะช่วยให้ห้องนึ่งและระบบไอน้ำมีความร้อนคงที่ พร้อมลดโอกาสเกิดผลทดสอบลวงที่ล้มเหลวเนื่องจากเครื่องยังเย็นเกินไป(หมายเหตุ: การไม่วอร์มเครื่องเป็นสาเหตุอันดับแรกๆ ที่ทำให้การทดสอบ Bowie-Dick ผิดพลาด)  

3. เตรียมห้องนึ่งให้ว่างเปล่า: ตรวจสอบให้แน่ใจว่าภายในห้องนึ่งไม่มีอุปกรณ์หรือห่อเครื่องมือใดๆ อยู่เลย ยกเว้นชั้นวางหรือรถเข็นของเครื่อง (ถ้าเครื่องมีรถเข็นสำหรับใส่ของ ก็ควรใส่เข้าไปตามปกติเพื่อจำลองสภาพการใช้งาน แต่ต้องไม่มีสิ่งของอื่น) การทดสอบ Bowie-Dick ต้องทำในห้องนึ่งที่ว่างเปล่า เพื่อไม่ให้โหลดอื่นๆ รบกวนการตรวจจับปัญหาการไล่อากาศ และป้องกันผลลัพธ์ที่คลาดเคลื่อนเนื่องจากมีสิ่งของขวางการไหลของไอน้ำ 

4. วางชุดทดสอบในตำแหน่งที่กำหนด: นำ ชุดทดสอบ Bowie-Dick (เป็นชุดสำเร็จรูปที่ประกอบด้วยแผ่นตรวจจับการไอน้ำห่ออยู่ในวัสดุพรุน) วางในแนวราบ บนชั้นชั้นล่างสุดของห้องนึ่ง เหนือท่อระบายไอน้ำ โดยให้ด้านที่มีฉลากหรือระบุ “ด้านบน” หงายขึ้นตามคำแนะนำของผู้ผลิต ตำแหน่งบริเวณเหนือท่อระบายนี้ถือเป็นจุดที่การกำจัดอากาศทำได้ยากที่สุด เพราะอากาศที่ถูกดึงออกจะไปรวมที่บริเวณก้นหม้อนึ่งก่อนถูกดูดออก การวางชุดทดสอบ ณ ที่นี้จึงเป็นการท้าทายระบบสูญญากาศของเครื่องอย่างถูกต้องตามมาตรฐาน (ตำแหน่งนี้สอดคล้องกับที่คู่มือมาตรฐานระบุให้วาง “บนชั้นล่าง/ด้านหน้าของชั้นวางและเหนือท่อระบาย” ).

5. เริ่มโปรแกรมการทดสอบ: ปิดประตูเครื่องนึ่งและเลือกโปรแกรม Bowie-Dick Test (บางเครื่องจะมีโปรแกรมนี้เฉพาะ หรือเรียกว่า Air Removal Test/Bowie-Dick cycle). หากไม่มีโปรแกรมเฉพาะ ให้ตั้งค่าเป็นรอบนึ่งไอน้ำแบบสูญญากาศที่ อุณหภูมิ 132-134°C เป็นเวลา 3.5-4 นาที ตามข้อกำหนด   (มาตรฐาน ANSI/AAMI ST79 แนะนำเวลา 3.5–4 นาที ที่อุณหภูมิดังกล่าวสำหรับการทดสอบนี้ และไม่ควรเกิน 4 นาทีเพราะอาจทำให้ผลเพี้ยนได้) ในการทดสอบ ไม่จำเป็นต้องมีช่วงอบแห้ง หลังการนึ่ง เนื่องจากเราสนใจเฉพาะการไล่อากาศและการแทรกซึมของไอน้ำเท่านั้น.

6. ตรวจสอบผลการทดสอบ: เมื่อจบรอบโปรแกรม ปล่อยให้ความดันและอุณหภูมิในเครื่องลดลง เปิดประตูและนำชุดทดสอบออกมา ฉีกห่อและนำแผ่นแสดงผล (แผ่นกระดาษเคมี) ออกมาตรวจดูการเปลี่ยนสีทันทีตามคำแนะนำของผู้ผลิตชุดทดสอบ การแปรผลควรกระทำ ทันทีหลังการทดสอบและเมื่อแผ่นเย็นตัวลงพอสมควร (หากแผ่นยังร้อนอยู่ สีอาจเปลี่ยนเพิ่มเมื่อเย็นตัวลงบนพื้นเย็น ดังนั้นควรพักให้เย็นบนพื้นอุณหภูมิห้องก่อนอ่านผลเล็กน้อย) ขั้นตอนการแปรผลและการดำเนินการเมื่อผลล้มเหลว จะกล่าวในหัวข้อถัดไป

4. ข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง (เช่น EN 285, ISO 17665 เป็นต้น)

การทดสอบ Bowie-Dick ถูกบรรจุอยู่ในมาตรฐานระดับสากลหลายฉบับที่เกี่ยวข้องกับการทำให้ปราศจากเชื้อด้วยไอน้ำ ดังนี้:

•EN 285: เป็นมาตรฐานยุโรปสำหรับเครื่องนึ่งฆ่าเชื้อขนาดใหญ่ (Large Steam Sterilizers) ซึ่งกำหนดให้ต้องมี การทดสอบการแทรกซึมของไอน้ำ (steam penetration test) เป็นประจำทุกวันก่อนใช้งานเครื่อง. ในมาตรา 17.1 ของ EN 285 ได้ระบุถึง การทดสอบ Bowie-Dick ว่าเป็นการทดสอบเพื่อยืนยันการดึงอากาศออกสำหรับเครื่องนึ่งระบบสูญญากาศที่ใช้โหลดแบบพรุน (porous load) และผลการทดสอบ “ผ่าน” (pass) หมายถึงการที่ไอน้ำสามารถแทรกซึมเข้าไปในชุดทดสอบมาตรฐานได้อย่างรวดเร็วและสม่ำเสมอทั่วถึง .

•ISO 17665-1:2006: เป็นมาตรฐานนานาชาติสำหรับการทำให้ปราศจากเชื้อด้วยความร้อนชื้น (moist heat) ในผลิตภัณฑ์สุขภาพ ซึ่งได้กำหนดไว้ว่าถ้ากระบวนการฆ่าเชื้อนั้นต้องอาศัยการดึงอากาศออกจากห้องนึ่งเพื่อให้ไอน้ำกระจายทั่วถึง (เช่นกรณีเครื่องแบบสูญญากาศ), จะต้องทำการทดสอบการแทรกซึมของไอน้ำทุกวัน ก่อนใช้เครื่อง โดยใช้ อุปกรณ์ทดสอบที่มีความท้าทายต่อการกำจัดอากาศและการแทรกซึมของไอน้ำ ตามที่กำหนดไว้ (ซึ่งหมายถึงการใช้ชุดทดสอบแบบ Bowie-Dick หรือเทียบเท่า). ใน ISO 17665-2 (ภาคผนวก B) ยังระบุเสริมว่าการทดสอบประสิทธิภาพการไล่อากาศของเครื่องนึ่งระบบสูญญากาศนั้นควรกระทำด้วยวิธีที่คล้ายกับ Bowie-Dick test .

•ANSI/AAMI ST79: เป็นแนวทางปฏิบัติของอเมริกาสำหรับการนึ่งฆ่าเชื้อในสถานพยาบาล ซึ่งก็ได้แนะนำเช่นเดียวกันว่าควรทำ Bowie-Dick (จัดเป็น Chemical Indicator ประเภทที่ 2 สำหรับการทดสอบเฉพาะ) ทุกวันที่ใช้เครื่อง ก่อนเริ่มนึ่งโหลดแรกของวัน และในขั้นตอนการตรวจสอบคุณภาพเครื่องหลังซ่อมหรือติดตั้งใหม่ เนื่องจากการทดสอบนี้มีความไวสูงและให้ผลรวดเร็วในการตรวจจับปัญหาการไล่อากาศ, การแทรกซึมของไอน้ำไม่ทั่ว หรือการมีแก๊สไม่ควบแน่นตกค้าง .

•ISO 11140: เป็นชุดมาตรฐานที่กำหนดคุณลักษณะของตัวบ่งชี้ทางเคมี (Chemical Indicator) สำหรับการฆ่าเชื้อด้วยวิธีต่างๆ. โดย ISO 11140-4 ระบุมาตรฐานของชุดทดสอบการไล่อากาศ (เครื่องหมาย Bowie-Dick) แบบดั้งเดิมที่ใช้ผ้าฝ้าย 7 กก. (ปัจจุบันมักแทนที่ด้วยชุดทดสอบสำเร็จรูป), และ ISO 11140-5 ระบุคุณสมบัติของชุดทดสอบ Bowie-Dick แบบสำเร็จรูปสำหรับการใช้งานประจำ. ชุดทดสอบ Bowie-Dick ที่มีขายทั่วไปจะต้องเป็นไปตามมาตรฐานเหล่านี้ (จัดอยู่ในกลุ่ม Type 2 Chemical Indicator ตาม ISO 11140-1)  เพื่อให้แน่ใจว่ามีความท้าทายเพียงพอและให้ผลที่เชื่อถือได้ในการตรวจสอบการไล่อากาศของเครื่อง

(นอกจากนี้ยังมีมาตรฐาน/แนวทางอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น EN 867-4 สำหรับตัวบ่งชี้ทางเคมี, และคู่มือผู้ผลิตเครื่องนึ่งแต่ละราย ซึ่งมักระบุขั้นตอนการทำ Bowie-Dick ในคู่มือการใช้งาน)

5. การแปลผลผลลัพธ์ของการทดสอบ และแนวทางปฏิบัติหากพบปัญหา

ภาพเปรียบเทียบแผ่นทดสอบ Bowie-Dick: ซ้าย = ยังไม่ผ่านการนึ่ง (สีพื้นเดิมของสารเคมี, มักเป็นสีเหลือง), กลาง = ผ่านการทดสอบ (สีเข้ม/ดำเปลี่ยนสม่ำเสมอทั้งแผ่น), ขวา = ไม่ผ่านการทดสอบ (มีส่วนสีอ่อนกว่าอยู่ตรงกลางแผ่น บ่งชี้ว่ามีอากาศค้าง)

ในการแปรผลการทดสอบ Bowie-Dick จะพิจารณาการเปลี่ยนสีของแผ่นเคมีที่อยู่กลางชุดทดสอบหลังรอบนึ่งทดสอบเสร็จสิ้น โดยทั่วไปชุดทดสอบจะออกแบบให้เริ่มต้นเป็นสีอ่อน (เช่น เหลือง) และจะเปลี่ยนเป็นสีเข้ม (เช่น น้ำตาลเข้มหรือดำ) เมื่อได้รับไอน้ำอิ่มตัวอย่างทั่วถึงในสภาวะที่มีการดึงอากาศออกดี:

•ผลผ่าน (Pass): แผ่นทดสอบเปลี่ยนเป็นสีเข้มอย่างสม่ำเสมอทั่วทั้งแผ่น ไม่มีบริเวณใดสีอ่อนกว่าแตกต่างออกมา. การเปลี่ยนสีแบบสม่ำเสมอแสดงว่า ไอน้ำสามารถแทรกซึมเข้าได้ทั่วถึงรวดเร็ว ทุกส่วนของชุดทดสอบ ซึ่งหมายถึงการไล่อากาศของเครื่องนึ่งมีประสิทธิภาพดี ไม่มีการรั่วของอากาศและไม่มีอากาศตกค้าง ในระหว่างการทำงาน. เมื่อผลออกมาเป็น “ผ่าน”, แสดงว่าเครื่องพร้อมสำหรับการนึ่งโหลดอุปกรณ์จริง สามารถนำเครื่องมือทางการแพทย์เข้าโหลดเพื่อทำการฆ่าเชื้อได้อย่างมั่นใจ

•ผลไม่ผ่าน (Fail): แผ่นทดสอบมีการเปลี่ยนสีไม่สม่ำเสมอ โดยจะพบบริเวณสีอ่อนกว่าปรากฏอยู่ (มักพบที่บริเวณ ตรงกลางของแผ่น). พื้นที่สีอ่อนนี้หมายความว่าในบริเวณนั้น ไอน้ำเข้าไม่ถึงหรือเข้าไม่เร็วพอ เนื่องจากมีอากาศตกค้างอยู่ (เกิดเป็น “กระเป๋าอากาศ” ขวางกั้นไอน้ำ). สาเหตุอาจมาจากการที่ระบบสูญญากาศของเครื่องทำงานบกพร่อง หรือมีการรั่วของอากาศเข้ามาในหม้อนึ่งระหว่างรอบการทดสอบ. เมื่อเกิดผลไม่ผ่าน ผู้ปฏิบัติงานควรดำเนินการดังนี้:

•หยุดใช้งานเครื่องนึ่งนั้นทันทีสำหรับการนึ่งเครื่องมือจริง (ห้ามนำอุปกรณ์ไปนึ่งจนกว่าจะ resolved) 

•รายงานให้หัวหน้างานหรือบุคลากรที่รับผิดชอบทราบทันที พร้อมทั้งบันทึกผลการทดสอบลงในเอกสารประจำวัน

•ตรวจสอบและแก้ไขปัญหา ตามแนวทางที่จะกล่าวในหัวข้อต่อไป (เช่น ตรวจหารอยรั่ว, ตรวจคุณภาพไอน้ำ เป็นต้น)

•เมื่อแก้ไขสาเหตุที่เป็นไปได้แล้ว ควรทำการทดสอบ Bowie-Dick ซ้ำอีกครั้ง. เครื่องนึ่งจะกลับมาใช้งานนึ่งโหลดผู้ป่วยตามปกติได้ก็ต่อเมื่อทำการทดสอบ Bowie-Dick ใหม่แล้วให้ผล “ผ่าน” ติดต่อกัน (เพื่อความมั่นใจ). หากยังไม่ผ่านอีก ให้ดำเนินการสอบสวนปัญหาเพิ่มเติมหรือแจ้งช่างผู้ชำนาญการมาตรวจซ่อมเครื่องต่อไป

การแปลผลผลลัพธ์ของการทดสอบ Bowie & Dick test

หมายเหตุ: ชุดทดสอบบางรุ่นอาจให้ข้อมูลมากกว่าการมี/ไม่มีอากาศค้าง เช่น อาจบ่งชี้ถึงความชื้นที่มากเกินหรือคุณภาพไอน้ำที่ไม่ได้มาตรฐาน (เช่น ไอน้ำมีแก๊สไม่ควบแน่นผสมอยู่มาก) ผ่านรูปแบบการเปลี่ยนสีที่ขอบแผ่นหรือสีที่ซีดกว่าปกติ เป็นต้น. ผู้ใช้งานควรศึกษาคู่มือการแปรผลของชุดทดสอบที่ใช้งานอยู่ เพื่อให้การวินิจฉัยสาเหตุปัญหาถูกต้องแม่นยำยิ่งขึ้น

6. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย และแนวทางแก้ไขเพื่อให้แน่ใจว่าเครื่องทำงานได้อย่างถูกต้อง

แม้ว่าการทดสอบ Bowie-Dick จะเป็นเครื่องมือตรวจสอบที่ตรงไปตรงมา แต่ความล้มเหลวของการทดสอบ (Fail) สามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งจากปัญหาของตัวเครื่องนึ่ง, คุณภาพไอน้ำ, ความผิดพลาดในการปฏิบัติ หรือแม้แต่ความบกพร่องของชุดทดสอบเอง. ด้านล่างนี้คือสาเหตุที่พบบ่อยและแนวทางแก้ไขเพื่อป้องกัน/แก้ปัญหา:

•อากาศรั่วเข้าเครื่อง (Air Leak): การมีช่องโหว่ที่ซีลยางประตู, วาล์ว, ท่อ หรือจุดเชื่อมต่ออื่นๆ ทำให้อากาศภายนอกเล็ดลอดเข้าไปในห้องนึ่งระหว่างรอบการทำงาน ส่งผลให้เกิดอากาศค้างและไอน้ำเข้าไม่ทั่วถึงจนแผ่นทดสอบไม่ผ่าน. แนวทางแก้ไข: ตรวจสอบรอยรั่วของระบบสุญญากาศโดยการทำ Vacuum Leak Test หากพบว่าค่า leakage เกินเกณฑ์ให้ทำการซ่อมแซมซีลขอบประตูหรือจุดที่รั่วนั้นทันที. หลังการแก้ไขควรทดสอบ Bowie-Dick และ Leak Test ซ้ำเพื่อยืนยันว่าปัญหาการรั่วถูกแก้แล้ว

•ไม่มีการวอร์มเครื่องก่อน (No warm-up cycle): หากเริ่มต้นทำ Bowie-Dick โดยที่เครื่องยังเย็น (ไม่ได้รันรอบอุ่นเครื่อง) อาจทำให้ผลทดสอบล้มเหลวได้ เนื่องจากส่วนประกอบของเครื่อง (เช่น ผนังห้องนึ่ง) ยังไม่ร้อนพอ อาจเกิดการควบแน่นของไอน้ำมากผิดปกติหรือดึงสูญญากาศได้ไม่เต็มที่. แนวทางแก้ไข: รันรอบอุ่นเครื่องสั้นๆ (เช่น รอบนึ่งเปล่า 5 นาที) ก่อนทำการทดสอบ Bowie-Dick ทุกครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งกรณีเครื่องเพิ่งเปิดใช้งานใหม่ในวันนั้น หรือเครื่องที่หยุดพักใช้งานไปนาน. การอุ่นเครื่องจะช่วยไล่อากาศที่ค้างใน jacket และทำให้อุณหภูมิส่วนต่างๆ ของหม้อนึ่งคงที่ ลดโอกาสเกิดผลลวงที่ผิดพลาด

•ชุดทดสอบมีปัญหา (Faulty test pack): บางครั้งต้นเหตุไม่ได้มาจากเครื่องนึ่ง แต่เกิดจากชุด Bowie-Dick Test ที่เสื่อมคุณภาพ เช่น หมดอายุการใช้งาน (สารเคมีเสื่อม) หรือ เก็บรักษาไม่เหมาะสม (โดนความชื้นหรือความร้อนสูงก่อนใช้) ทำให้แผ่นเคมีไม่เปลี่ยนสีตามปกติ แม้เครื่องจะทำงานปกติก็ตาม. แนวทางแก้ไข: ตรวจสอบวันหมดอายุของชุดทดสอบทุกครั้งก่อนใช้ และเก็บชุดทดสอบตามที่ผู้ผลิตแนะนำ (อุณหภูมิห้องปกติ ความชื้นไม่สูงเกิน ~50% และหลีกเลี่ยงแสงแดด). หากสงสัยว่าชุดทดสอบนั้นเสียหรือให้ผลผิดเพี้ยน ให้ลองเปลี่ยนใช้ชุดทดสอบใหม่อีกชุดแล้วทำการทดสอบซ้ำเพื่อยืนยันผล

•วิธีการทดสอบไม่ถูกต้อง (Operator Error): ความผิดพลาดในการปฏิบัติที่พบได้ เช่น วางตำแหน่งชุดทดสอบไม่ถูกต้อง (เช่น วางผิดชั้นหรือไม่เหนือท่อระบาย), มีของอื่นอยู่ในห้องนึ่งระหว่างทดสอบ (ต้องว่างเปล่าเท่านั้น), ใช้โปรแกรมหรืออุณหภูมิ/เวลาไม่ตรงตามกำหนด เป็นต้น ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้ผลที่ได้ไม่น่าเชื่อถือหรือเกิดการไม่ผ่านทั้งที่เครื่องไม่ได้เสียจริง. แนวทางแก้ไข: ปฏิบัติตามขั้นตอนการทำ Bowie-Dick ตามมาตรฐานอย่างเคร่งครัดทุกครั้ง – ได้แก่ วางแพ็คทดสอบในห้องนึ่งเปล่าที่ชั้นล่างเหนือท่อระบาย, ใช้รอบการทดสอบที่ 132-134°C นาน ~3.5 นาที (หรือโปรแกรมเฉพาะตามคู่มือ)  และตรวจสอบว่าได้ทำการวอร์มเครื่องก่อนแล้ว. การฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ให้เข้าใจขั้นตอนที่ถูกต้องจะช่วยลดข้อผิดพลาดเหล่านี้ได้

•ระดับสูญญากาศไม่เพียงพอ (Low vacuum level): เครื่องนึ่งบางครั้งอาจดึงสูญญากาศได้ไม่ลึกพอที่จะไล่อากาศออกหมด ซึ่งอาจเกิดจากปั๊มสุญญากาศเสื่อมสภาพ หรือ เซ็นเซอร์ความดันทำงานผิดพลาด ทำให้เครื่องเข้าใจว่าความดันลดลงพอแล้วทั้งที่ยังมีอากาศเหลืออยู่. อีกสาเหตุหนึ่งคือ อุณหภูมิของน้ำหล่อเย็นปั๊มสุญญากาศสูงเกินไป จนประสิทธิภาพการปั๊มลดลง (ในระบบที่ใช้ water-ring vacuum). แนวทางแก้ไข: ให้ช่างผู้เชี่ยวชาญทำการ ตรวจสอบระบบปั๊มสุญญากาศและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง เช่น ปั๊ม, ซีล, และเซ็นเซอร์ความดัน หากพบความผิดปกติให้ซ่อมแซมหรือเปลี่ยนอุปกรณ์นั้น. นอกจากนี้ตรวจสอบระบบน้ำหล่อเย็นของปั๊ม (ถ้ามี) ว่ามีอุณหภูมิและอัตราการไหลตามสเปคที่กำหนด

•ไอน้ำคุณภาพต่ำ/มีการควบแน่นมาก (Wet steam or condensation): หากคุณภาพไอน้ำไม่ดี มีความชื้นสูงหรือเกิดการควบแน่นสะสมในระบบ จะทำให้มีจุดเย็น (cold spot) ในห้องนึ่ง โดยเฉพาะบริเวณก้นหม้อนึ่งหรือส่วนที่น้ำควบแน่นขังอยู่ ซึ่งจุดเหล่านี้ไอน้ำจะกลายเป็นน้ำและไม่สามารถฆ่าเชื้อได้ดี ส่งผลให้การทดสอบไม่ผ่าน (บางครั้งปัญหานี้เกี่ยวข้องกับ ดักไอน้ำ (steam trap) ที่ทำงานบกพร่อง ทำให้มีน้ำขังใน jacket ของหม้อนึ่ง). แนวทางแก้ไข: ตรวจสอบคุณภาพไอน้ำและระบบดักไอน้ำของเครื่องนึ่ง – ให้แน่ใจว่า steam trap ระบายน้ำทิ้งได้ดีไม่มีน้ำขัง, ตรวจวัดค่าความแห้งของไอน้ำว่าตามเกณฑ์มาตรฐาน (Steam dryness ≥ 0.95) และไม่มีหยดน้ำมากเกิน. หากพบว่าไอน้ำเปียกเกินไป ควรปรับปรุงระบบหม้อไอน้ำหรือเพิ่มตัวดักจับความชื้น นอกจากนี้ตรวจสอบว่าแรงดันไอน้ำและอุณหภูมิอยู่ในระดับที่เหมาะสมตลอดรอบการนึ่งด้วย.

•มีแก๊สที่ไม่ควบแน่นปนในไอน้ำ (Non-condensable gases): แม้ว่าปั๊มสุญญากาศของเครื่องจะทำงานดี แต่หากไอน้ำที่จ่ายเข้ามามีอากาศหรือก๊าซอื่นเจือปนอยู่มาก ก็สามารถทำให้เกิดบริเวณอากาศค้างในห้องนึ่งได้เช่นกัน. สาเหตุเช่น น้ำป้อนหม้อไอน้ำมีปริมาณแก๊สละลายสูง (เช่น มีอากาศหรือคาร์บอนไดออกไซด์ปนมาก) หรือ มีวาล์วนิวแมติกในระบบไอน้ำรั่ว ทำให้อากาศถูกพาเข้ามาพร้อมกับไอน้ำ. แนวทางแก้ไข: หากสงสัยปัญหานี้ ให้ดำเนินการ ทดสอบคุณภาพไอน้ำ โดยเฉพาะการวัดปริมาณแก๊สที่ไม่ควบแน่นในไอน้ำ (ตามมาตรฐานควร <3.5% โดยปริมาตร). หากพบค่าสูงเกิน ควรปรับปรุงระบบการปรับสภาพน้ำป้อน (เช่น ระบบแก๊สแยกออกจากน้ำ) หรือปรับความดันหม้อไอน้ำ. กรณีวาล์วที่ควบคุมด้วยลมมีการรั่ว ควรซ่อมหรือเปลี่ยนวาล์วนั้นเพื่อป้องกันอากาศแทรกเข้าระบบ. หลังแก้ไขแล้วอย่าลืมทดสอบ Bowie-Dick อีกครั้งเพื่อยืนยันผล

สรุป: การทดสอบ Bowie-Dick 

เป็นขั้นตอนตรวจสอบง่ายๆ ที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อความน่าเชื่อถือของการนึ่งฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำ. การทำความเข้าใจวัตถุประสงค์และความสำคัญของการทดสอบนี้ จะช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานตระหนักถึงเหตุผลที่ต้องทำเป็นประจำทุกวันตามมาตรฐาน (EN 285, ISO 17665 เป็นต้น) การดำเนินการทดสอบอย่างถูกวิธีตามขั้นตอนมาตรฐานจะให้ผลลัพธ์ที่ถูกต้อง สามารถชี้บ่งปัญหาได้ทันทีผ่านการแปรผลที่ชัดเจน (ผ่าน/ไม่ผ่าน)  หากพบความผิดปกติ ผู้ปฏิบัติงานควรรู้จักสาเหตุที่เป็นไปได้และแนวทางแก้ไขเบื้องต้นที่เหมาะสม เช่น การตรวจหาการรั่วของอากาศ, การวอร์มเครื่อง, การตรวจคุณภาพไอน้ำ และการบำรุงรักษาเครื่องนึ่งตามความจำเป็น. การเอาใจใส่ในขั้นตอนเหล่านี้จะช่วยให้เครื่องนึ่งฆ่าเชื้อทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยยิ่งขึ้น ลดความเสี่ยงในการใช้เครื่องมือแพทย์ที่อาจไม่ปราศจากเชื้อ และสร้างความมั่นใจแก่บุคลากรและผู้ป่วยในระบบการควบคุมการติดเชื้อของโรงพยาบาลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

อ้างอิงแหล่งข้อมูล: Bowie-Dick test และการประยุกต์ใช้ได้มีการอธิบายไว้ในเอกสารและมาตรฐานต่าง ๆ เช่น Ellab Application Note, บทความวิชาการของ STERIS, แนวทาง AAMI ST79, และคำแนะนำผู้ผลิตชุดทดสอบ (เช่น 3M, Terragene) ซึ่งได้ถูกนำมาสรุปและเรียบเรียงเพื่อใช้ในครั้งนี้. การอ้างอิงดังกล่าวสามารถศึกษาเพิ่มเติมตามหมายเลขเอกสารที่แนบไว้ในวงเล็บ【…】เพื่อความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น.

.......................................................................................